سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

255

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

ارسولا سزگين انتقاد وستنفلد را در چند جا ، مورد سؤال قرار مىدهد و اظهار عقيده مىكند كه درحالىكه ممكن است دست‌نويس‌هاى موجود چاپهاى تجديد نظر شده و يا دوباره‌نويسى از بعضى از نويسندگان بعدى باشد ، اين اصل كه مآخذ عمده طبرى از ابو مخنف ، ابن الكلبى بوده است ، همچنان پايدار است . ( 101 ) در عين حال ، برخى از اين داستانهاى معجزه‌آسا هم در تاريخ طبرى وجود دارند و ممكن است كه خود ابو مخنف اينها را نوشته باشد و يا بوسيله ابن الكلبى وقتى كه وى اثر عمده خود را نوشت وارد شده باشد . اگر آنچنان كه وستنفلد معتقد است انتساب مقتل را به ابو مخنف بخاطر نقل حوادث خارق الطبيعه و معجزه‌آسا مورد سؤال قرار دهيم ، بدين معنى است كه تمايلات زمانى خاصى را ناديده گرفته‌ايم شايد خطاى بزرگى باشد كه از كتابى كه در ابتداى قرن هشتم درباره شخصيت بزرگ مذهبى نوشته شده است انتظار داشته باشيم تا اتفاقات خارق‌العاده را نقل نكند بخصوص اگر تصور كنيم كه واقعه اصلى خود آنچنان با رنج و هيجان آميخته بوده است . خاور نزديك تعداد عظيمى از كتب را درباره معجزات پاكمردان و قدّيسين بوجود آورده است و واقعا باعث تعجب است كه اگر در اسلام همان رد پاى اسلاف در تجليل از پيامبر و خاندان او حتى به قيمت عظمت انسانى آنها ، دنبال نشود . علاوه بر اين ، همچنانكه در فصل اول شرح داده شد ، اعراب معتقد به نيروهاى خارق العاده‌اى بودند كه به بعضى از خاندانهاى مقدس ارزانى شده است . به همين نحو ، عكس العمل بخصوصى از عناصر طبيعى در شرايط معين و مشخص ، عامل پيش افتاده در نظام اعتقادى اعراب بود . پس از بازگشت اعراب به اسلام ، داستانهاى اعجازگونه در روايات دقيقا از زمان پيامبر رشد مىكرد و سيره ابن هشام ، شاهد بر اين مدعا است . شرايط فوق العاده مهم شهادت حسين ( ع ) ، كه با نهضت توابون دنبال شد با احساسات و عواطف و افسوس و پريشانى همراه بود و تبليغات توابون و مختار ، طبيعتا برخى از داستانهاى خارق العاده را با اخبار واقعه كربلا همراه مىنمود . بنابراين مىتوان چنين نتيجه گرفت كه حتّى اگر حوادث خارق العاده مربوط به تراژدى در مقتل توصيف شود به هيچ‌وجه نمىتوان گفت كه اين اثر از ابو مخنف نيست و يا اينكه خبر غير معتبر است . شمول اين گونه داستانها اين حقيقت را كه مقتل ، شامل و در برگيرندهء كوششهاى مورخ برجسته‌اى است در پرده محاق قرار